Bài viết dưới đây của tác giả Trần Phương Anh sẽ góp thêm một góc nhìn và bóc tách toàn bộ “cỗ máy lợi nhuận” này – nơi ngân hàng và chứng khoán kết hợp để định hình cuộc chơi mới trên thị trường vốn Việt Nam.
"Trong cấu trúc tài chính hiện đại tại Việt Nam, việc ngân hàng thương mại sở hữu công ty chứng khoán không còn là xu hướng ngắn hạn, mà đã trở thành chiến lược cốt lõi về tối ưu hóa vốn và kiểm soát dòng tiền.
Vietcombank có VCBS, BIDV có BSC, Techcombank có TCBS, VPBank có VPBank Securities, MB Bank có MBS...
Đây không phải sự trùng hợp. Đây là bước đi có tính toán nhằm xây dựng đế chế tài chính đa tầng, nơi ngân hàng không chỉ cho vay, mà còn mở rộng ảnh hưởng sang thị trường vốn - khu vực có biên lợi nhuận cao hơn nhiều so với tín dụng truyền thống.
Trong khi biên lãi ròng (NIM) của ngành ngân hàng chịu áp lực thu hẹp, thì chứng khoán, trái phiếu, IPO, M&A và quản lý tài sản đang trở thành vùng tăng trưởng mới.
- Toàn cảnh hệ sinh thái: Ngân hàng nào đang "nắm" công ty chứng khoán?
Trước kia, khi thị trường vốn chưa sôi động, CTCK được biết đến chủ yếu với vai trò nhà môi giới. Giai đoạn gần đây, thị trường vốn phát triển, chứng khoán trở thành kênh huy động vốn hiệu quả. CTCK đang đảm nhiệm nhiều vai trò thay cho các định chế như ngân hàng đầu tư.
Tầm quan trọng của CTCK càng được nâng cao, dẫn tới nhiều ngân hàng đã chi mạnh để sở hữu CTCK.
Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, hiện cả nước có 31 ngân hàng thương mại cổ phần trong nước. Trong đó, có khoảng 20 ngân hàng có sở hữu hoặc chi phối trực tiếp hay gián tiếp một công ty chứng khoán. Vốn điều lệ tương đương 1/3 tổng vốn điều lệ của toàn khối CTCK.
- Nhóm sở hữu trực tiếp - đồng nhất thương hiệu: Đây là nhóm CTCK nằm sâu trong lõi hệ sinh thái, được ngân hàng mẹ hỗ trợ vốn mạnh để mở rộng thị phần.
- VPBank Securities
- ACBS
- MBS
- VCBS
- TCBS
- Agriseco
- VietinBank Securities
- Nhóm cổ đông liên quan - hệ sinh thái mở: Đây là cấu trúc liên kết mềm hơn, thông qua cổ đông lớn, nhóm sở hữu hoặc nhân sự cấp cao.
- LPBank – Chứng khoán LPBank
- TPBank – TPS
- HDBank – HDS
- VIB – Kafi
- SHB – SHS
- SeABank – kế hoạch sở hữu Asean Securities
Điều này cho thấy ranh giới giữa ngân hàng và chứng khoán đang mờ dần. Thay vào đó là mô hình tập đoàn tài chính tích hợp.
- Vì sao ngân hàng phải sở hữu CTCK?
Mục tiêu lớn nhất chính là giữ trọn dòng tiền trong hệ sinh thái của họ.
- Bạn nhận lương qua họ.
- Bạn vay mua nhà qua họ.
- Bạn mua bảo hiểm qua họ.
- Và khi bạn đầu tư chứng khoán… bạn cũng quay về công ty chứng khoán của họ.
Nếu không có công ty chứng khoán “sân sau”, khi khách hàng giàu có muốn đầu tư, tiền sẽ chảy sang đối thủ. Có thể nói một khách hàng - nhiều tầng doanh thu. Dòng tiền tưởng chừng phân tán, nhưng cuối cùng vẫn khép kín trong cùng một hệ sinh thái. Vì vậy, sở hữu CTCK chính là cách giữ chân khách hàng và kéo dài vòng đời lợi nhuận tối đa.
- Ngân hàng "ăn chắc" - Công ty chứng khoán "ăn dày"
Ngân hàng sở hữu lợi thế lớn nhất chính là nguồn tiền gửi chi phí thấp. Sau đó vốn này được phân bổ theo 2 phần:
- Ngân hàng xử lý phần ổn định như huy động vốn rẻ, cho vay an toàn, thu lãi đều,...
- Ngược lại, công ty chứng khoán xử lý phần lợi nhuận cao như cho vay margin, tự doanh, mô giới, tư vấn phát hành IPO, trái phiếu,...
Tức là ngân hàng giữ phần “ăn chắc mặc bền”, còn CTCK xử lý các hoạt động lợi nhuận cao hơn nhưng rủi ro lớn hơn. Hai mảnh ghép này tạo nên sự phân tầng tài sản thông minh: vốn rẻ ở bank, lợi suất cao ở CTCK.
- Trái phiếu – Mảnh đất chiến lược mới của các CTCK
Nếu trước đây công ty chứng khoán chủ yếu sống nhờ môi giới cổ phiếu, thì nay nhiều đơn vị đang chuyển mình mạnh mẽ thành “nhà máy vốn” cho doanh nghiệp.
Những cái tên như TCBS hay TPS phát triển rất mạnh ở mảng trái phiếu, tư vấn cấu trúc vốn và phân phối sản phẩm đầu tư.
Điều này cực kỳ quan trọng vì:
- Doanh nghiệp cần vốn lớn ngoài ngân hàng
- Room tín dụng bị giới hạn
- Trái phiếu trở thành kênh huy động thay thế
- CTCK trở thành trung gian quyền lực giữa doanh nghiệp và dòng tiền nhà đầu tư
Nói cách khác, ngân hàng cho vay ngắn hạn, còn CTCK giúp doanh nghiệp gọi vốn dài hạn.
- Đòn bẩy nội bộ cực kỳ hiệu quả tạo nên một "Cỗ máy lợi nhuận"
Tiền gửi dân cư lãi thấp → bơm nội bộ sang công ty chứng khoán → cho vay margin 13-14%, tự doanh, thu phí dịch vụ khủng. Đây là một hình thức dùng đòn bẩy chéo cực kỳ hiệu quả mà các tập đoàn tài chính lớn trên thế giới đã áp dụng từ lâu.
Nhưng nghịch lý cũng xuất hiện: Margin tăng kỷ lục, thanh khoản thị trường lại thường xuyên ảm đạm. Khi cổ phiếu giảm sâu, rủi ro giải chấp hàng loạt có thể xảy ra – Bài học điển hình cho hoạt động này phải kể đến Novaland và Phát Đạt giai đoạn 2022.
- Tương lai không nằm ở tín dụng, mà nằm ở thị trường vốn.
Việt Nam đang trong quá trình dịch chuyển từ nền kinh tế dựa vào tín dụng ngân hàng sang phát triển thị trường vốn. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước liên tục kiểm soát tăng trưởng tín dụng, dẫn tới biên lãi thuần ngày càng mỏng trong khi nhu cầu vốn khổng lồ của doanh nghiệp vẫn còn đó.
Các ngân hàng hiểu rằng, IPO, trái phiếu doanh nghiệp, M&A và quản lý tài sản mới chính là “mỏ vàng” thực sự của tương lai. Ai kiểm soát công ty chứng khoán từ sớm, người đó sẽ thống trị cuộc chơi tài chính trong 10–20 năm tới.
- Kết luận
Ngân hàng không còn chỉ đơn thuần cho vay - Họ là đế chế tài chính đa tầng. Giữ tiền của bạn → Cho bạn vay → Tiếp tục kiếm tiền khi bạn đầu tư.
Bạn nghĩ sao về chiến lược này?"
Cre: Trần Phương Anh
